Wpływ pełnoskalowej inwazji na ukraińsko-polski i ukraińsko-niemiecki szlak migracji specjalistów

Tym razem, nasz warszawski współpracownik, Damian Kujawa, napisał omówienie szerszej publikacji analitycznej dotyczącej szlaków migracji pracowników z Ukrainy.

Autor: Damian Kujawa

Polecamy Państwa uwadze ciekawy rozdział autorstwa Ivanny Kyliushyk, Iryny Lapshyny, Emila Chróla oraz Valentyny Zasadko pt. The impact of Russia's full-scale invasion on Ukrainian-Polish and Ukrainian-German migration skill corridors, który ukazał się w książce „Fair Skilled Mobility: A Manifesto” pod redakcją Izabeli Grabowskiej i Mary Boatemaa Setrana.

Autorzy wnikliwie analizują w nim, jak pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę w 2022 roku doprowadziła do największego kryzysu uchodźczego w Europie od czasów II wojny światowej, fundamentalnie zmieniając korytarze migracyjne i rynki pracy w regionie.

Poniżej przedstawiamy najciekawsze wątki i wnioski płynące z tej analizy:

1.Fundamentalna rekonfiguracja korytarzy migracyjnych
Autorzy zauważają, że agresja Rosji całkowicie zmieniła geografię ukraińskiej mobilności. Po uzyskaniu niepodległości w 1991 roku, Rosja była dominującym kierunkiem migracji zarobkowej ze względu na bliskość kulturową i językową. Sytuacja zaczęła się zmieniać po Rewolucji Godności w 2014 roku – o ile w 2008 roku niemal połowa migrantów wybierała Rosję, o tyle w 2017 roku już 42,4% kierowało się do Polski. Inwazja z 2022 roku umocniła korytarz ukraińsko-polski, ale jednocześnie gwałtownie rozwinęła kierunek niemiecki. Do 2024 roku Niemcy stały się najpopularniejszym celem, przyjmując ponad 1,2 mln uchodźców, podczas gdy w Polsce ich liczba spadła do ok. 970 tysięcy.

2.Dwa modele integracji: „Praca przede wszystkim” vs „Najpierw osiedlenie”

Rozdział szczegółowo opisuje odmienne podejścia Polski i Niemiec do włączania uchodźców w rynek pracy:
●  Polska (model „Work first”): Priorytetem był szybki dostęp do rynku pracy i osiągnięcie samowystarczalności finansowej przez migrantów. Skutkuje to bardzo wysokim wskaźnikiem zatrudnienia (78%), który przewyższa średnią dla obywateli polskich.
●  Niemcy (model „Settle first”): Skupiono się na długofalowej stabilizacji poprzez obowiązkowe kursy językowe i integracyjne oraz szkolenia zawodowe przed podjęciem pracy. Choć ma to na celu trwalszą integrację, początkowo skutkuje znacznie niższym wskaźnikiem zatrudnienia – pod koniec 2023 r. pracowało tam jedynie ok. 214 tys. uchodźców. Obecnie Niemcy wdrażają inicjatywę „Job-Turbo”, aby przyspieszyć ten proces po opanowaniu podstaw języka.

3.Kryzys marnotrawstwa kompetencji (Deskilling)
Jednym z najbardziej niepokojących zjawisk opisanych przez autorów jest praca poniżej kwalifikacji. Mimo że aż dwie trzecie uchodźców posiada wykształcenie wyższe, większość wykonuje prace niewymagające kwalifikacji, np. w produkcji, logistyce czy gastronomii. W Polsce zaledwie 14% migrantów wykorzystuje swoje wykształcenie w pracy. Głównymi barierami są:
●  Bariera językowa: Podstawowa znajomość języka nie wystarcza do pracy na stanowiskach specjalistycznych (tzw. „white-collar”).
●  Biurokracja: Procesy uznawania dyplomów (nostryfikacja) są czasochłonne i często zniechęcają migrantów do ubiegania się o pracę w zawodzie.
●  Niedopasowanie umiejętności: Pracodawcy często nie mogą czekać na procesy przekwalifikowania pracownika.

4.Bilans ekonomiczny: Korzyści dla krajów przyjmujących

Analiza obala mit o uchodźcach jako obciążeniu dla budżetu. W Polsce wpływ migrantów z Ukrainy na PKB w 2024 roku szacuje się na 2,7%. Co więcej, autorzy przytaczają dane, według których na każdą 1 złotówkę wypłaconą w ramach świadczenia 800+, państwo odzyskuje około 5,4 PLN w formie podatków i składek wpłacanych przez pracujących Ukraińców.

5.Wyzwania dla Ukrainy: Drenaż mózgów i demografia

Dla samej Ukrainy masowa emigracja jest egzystencjalnym zagrożeniem. Populacja kraju skurczyła się z 52 mln w 1991 roku do ok. 35 mln w 2024 roku. Braki kadrowe stały się drugim najpoważniejszym problemem dla ukraińskich firm, zaraz po przerwach w dostawie prądu – w sierpniu 2024 r. aż 63% przedsiębiorstw wskazywało na brak personelu. Szczególnie dotkliwy jest odpływ specjalistów IT, inżynierów i menedżerów średniego szczebla. Istnieje także ryzyko, że po zniesieniu ograniczeń wyjazdowych po wojnie, od 200 do 500 tysięcy mężczyzn może wyjechać, by dołączyć do rodzin za granicą.

6.Inicjatywy wspierające powroty i odbudowę
Autorzy opisują działania rządu ukraińskiego i partnerów międzynarodowych mające na celu złagodzenie skutków drenażu kompetencji:
●  Skills Alliance for Ukraine: Międzynarodowa inicjatywa, która ma na celu przeszkolenie 180 tys. osób w strategicznych sektorach, takich jak budownictwo czy ochrona zdrowia.
●  Ustawa o wielokrotnym obywatelstwie: Ma ona ułatwić zachowanie więzi z ojczyzną i zachęcać do dobrowolnych powrotów oraz inwestycji diaspory w odbudowę kraju.
●  Ministerstwo Jedności Narodowej: Nowa instytucja powołana do koordynacji polityki wobec Ukraińców za granicą i wspierania ich reintegracji. Podsumowując, autorzy podkreślają, że kluczowe dla przyszłości będzie znalezienie sprawiedliwej równowagi między potrzebami rynków pracy Polski i Niemiec a koniecznością odbudowy Ukrainy.

Zachęcamy do zapoznania się z pełną treścią raportu, który stanowi kompendium wiedzy o współczesnych procesach migracyjnych zmieniających Europę i zawiera bogaty materiał z wywiadów pogłębionych z ekspertami oraz samymi migrantami.
Link podajemy w źródle.