Bialoruska opozycja planuje rozliczenie reżimu Łukaszenki

Prawnicy z biura liderki białoruskich sił demokratycznych Swiatłany Cichanouskiej opracowali i opublikowali oficjalną koncepcję pociągnięcia do odpowiedzialności za represje na Białorusi. Propozycja szczegółowo określa ramy prawne, według których w przyszłej, demokratycznej Białorusi będą mogły być ścigane i karane rażące naruszenia praw człowieka popełnione po 2020 roku.

Strategia skupia się w dużej mierze na ochronie praw osób poszkodowanych, zabezpieczaniu dowodów zbrodni oraz prawie ofiar do prawdy i zadośćuczynienia. Centralnym punktem proponowanych zmian jest powołanie tak zwanego trybunału hybrydowego, który połączyłby krajowy wymiar sprawiedliwości z zaangażowaniem międzynarodowych ekspertów. Model ten jest obecnie uznawany przez opozycję za najskuteczniejszy sposób na osądzenie osób odpowiedzialnych za najcięższe przestępstwa.

Do proponowanych rozwiązań odniósł się doradca Cichanouskiej ds. prawnych Leanid Marozau, wskazując na dotychczasowe działania społeczności międzynarodowej wobec innych konfliktów. „Międzynarodowy Trybunał Karny i Specjalny Trybunał ds. Zbrodni Agresji przeciwko Ukrainie to bardzo ważne przykłady tego, jak społeczność międzynarodowa reaguje na najcięższe zbrodnie. Dla Białorusi ważne jest już teraz myślenie o kolejnym kroku – mechanizmie, który będzie działał w warunkach białoruskich. Uważam, że takim modelem może stać się trybunał hybrydowy, łączący białoruską jurysdykcję i międzynarodową ekspertyzę” – oświadczył Marozau. Działania te zbiegają się w czasie z krokami podejmowanymi na forum europejskim przez wiceszefa Zjednoczonego Gabinetu Przejściowego Pawła Łatuszkę, który doprowadził do zaostrzenia zapisów rezolucji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy dotyczącej walki z represjami transnarodowymi.

Wprowadzona z inicjatywy Łatuszki poprawka wprost wskazuje, że ściganie sprawców takich działań powinno odbywać się za pośrednictwem międzynarodowych mechanizmów sądownictwa karnego. Według białoruskiego polityka, działania reżimu Łukaszenki osiągnęły skalę niespotykaną w Europie i wyczerpują znamiona zbrodni przeciwko ludzkości. Przypomniał on, że Biuro Prokuratora Międzynarodowego Trybunału Karnego rozpoczęło już formalne dochodzenie w sprawie przymusowych deportacji Białorusinów.

Proceder polega między innymi na wstrzymaniu wydawania paszportów obywatelom przebywającym poza granicami kraju, konfiskaty majątków, bezpośrednich gróźb wobec bliskich oraz masowych procesów motywowanych politycznie zaocznie pozbawiających oskarżonych prawa do realnej obrony. Wszystkie te działania uniemożliwiają bezpieczny powrót do ojczyzny dziesiątkom tysięcy migrantów politycznych.