Brak przygotowań rezerw żywności na Litwie

Audyt państwowych zapasów żywności ujawnił poważne braki w zarządzaniu rezerwami strategicznymi na Litwie. Kontrola wykazała, że dotychczasowe gromadzenie zapasów nie uwzględnia realnych zagrożeń, a planowanie ogranicza się do krótkoterminowych, rocznych działań. Jak zaznaczyła szefowa kontroli, Irena Segalovičienė, „nie mamy długoterminowego planu, który zapewniałby ciągłość gromadzenia w oparciu o scenariusze zagrożeń – działamy „na oko””.

Analiza wykorzystania środków finansowych wskazuje, że rezerwy żywności nie były traktowane priorytetowo. W latach 2022–2024 nie wykorzystano znaczącej części budżetu przeznaczonego na ich uzupełnianie – odpowiednio 65, 58 i 37 proc. przydzielonych funduszy. „Część tych środków, około 25 proc., została po prostu przekierowana na potrzeby innych instytucji” – wyjaśniła Segalovičienė. Niedopełnienie zadań przekłada się na niski poziom zgromadzonych zapasów – w 2024 r. wykonano jedynie 17 proc. planu, a w 2023 r. w ogóle nie zgromadzono zapasów. Lepsza sytuacja panuje w zakresie medycyny, transportu i bezpieczeństwa cywilnego.

Kontrolerzy zwrócili uwagę na poważne problemy logistyczne i magazynowe. Magazyny wymagają decentralizacji, a procedury transportu zapasów w sytuacjach kryzysowych nie są opracowane. Podczas krajowych ćwiczeń ujawniono brak skutecznego planu dostarczania zapasów do miejsc ich wykorzystania, co może spowodować opóźnienia w czasie kryzysu.

Premier Inga Ruginienė zapowiedziała natychmiastowe reformy zapasów państwowych. W planach rządu jest dostosowanie struktury rezerw do aktualnych zagrożeń, przeprowadzenie analizy kosztów i korzyści oraz opracowanie długoterminowego, efektywnego modelu zapewniającego stabilne zaopatrzenie w kryzysie. Ruginienė wskazała także możliwość zmiany sposobu formowania rezerw – większego zakupu produktów bezpośrednio od rolników i przekazywania ich osobom potrzebującym przed upływem terminu ważności.

Według danych ministerstwa rolnictwa, państwowe zapasy żywności w 2026 r. wynoszą 2,634 mln euro. W latach 2022–2025 na utrzymanie i uzupełnienie rezerw przeznaczono 12,6 mln euro. Rezerwy obejmują 665 różnych pozycji, od żywności i środków medycznych po wyposażenie do transportu i ochrony cywilnej. Audytorzy przedstawili rządowi 16 zaleceń, których wdrożenie pozwoliłoby dostosować rezerwy do realnych zagrożeń jeszcze w tym roku oraz opracować kompletny plan gromadzenia zapasów do 2030 r.