Powraca sprawa relacji Litwy z Tajwanem

Powraca sprawa relacji Litwy z Tajwanem w odniesieniu do deklarowanej poprawy relacji z Chinami. Według portalu Delfi , we wrześniu litewska dyplomacja zwróciła się do przedstawicielstwa Tajwanu z prośbą o zmianę nazwy. W zamian miała proponować zawarcie kilku porozumień gospodarczych oraz powołanie w MSZ specjalnego wysłannika ds. Tajwanu. Dokument miał wskazywać, że obecna nazwa utrudnia rozwój współpracy handlowej. 

Prezydent Litwy Gitanas Nausėda potwierdził, że rozmowy z Tajwanem dotyczące zmiany nazwy jego przedstawicielstwa w Wilnie były z nim uzgadniane. Jednocześnie skrytykował sposób, w jaki Ministerstwo Spraw Zagranicznych informowało o tych działaniach. Sprawa wywołała debatę polityczną. Minister spraw zagranicznych Kęstutis Budrys uznał doniesienia mediów za nieprecyzyjne i odmówił ujawnienia szczegółów, potwierdzając jedynie, że rozmawiał z przedstawicielami Tajwanu o różnych aspektach wzajemnych relacji.

Prezydent Nausėda powiedział, że nie rozumie, dlaczego MSZ otoczyło te rozmowy tajemnicą. Jego zdaniem od początku można było informować o nich publicznie. Prezydent wyjaśnił, że celem kontaktów było rozpoczęcie dyskusji o podniesieniu poziomu współpracy i ustalenie przeszkód utrudniających jej rozwój.

Premier Mindaugas Sinkevičius przekonuje, że przed zapowiadanymi rozmowami z chińskimi dyplomatami nie należy przesądzać o ewentualnych ustępstwach wobec Pekinu. Podkreślił, że Litwa jest gotowa do rozmów bez warunków wstępnych, a ocenę działań dyplomacji należy odłożyć do czasu poznania ich rezultatów. Chińscy przedstawiciele mają spotkać się z pracownikami MSZ i grupą parlamentarzystów opowiadających się za normalizacją stosunków z Pekinem.

Z kolei opozycja domaga się wyjaśnień. Liderka liberałów Viktorija Čmilytė-Nielsen ostrzegła, że zmiana nazwy placówki pod naciskiem Chin mogłaby podważyć wiarygodność litewskiej polityki zagranicznej. Z kolei wiceprzewodniczący komisji spraw zagranicznych Seimasu, Žygimantas Pavilionis zażądał zwołania nadzwyczajnego posiedzenia, ponieważ parlamentarzyści nie zostali wcześniej poinformowani o rozmowach. Przewodniczący komisji Remigijus Motuzas potwierdził, że nie otrzymał oficjalnych informacji na ten temat. Zaznaczył również, że o zmianie nazwy przedstawicielstwa może zdecydować wyłącznie strona tajwańska.

Sprawa może doczekać się także parlamentarnego dochodzenia. Remigijus Žemaitaitis z ugrupowania "Świt Niemna", złożył projekt powołania 9-osobowej komisji śledczej. Miałaby ona ustalić, kto przygotował i przekazał Tajwanowi dokument dotyczący zmiany nazwy placówki, czy wywierano presję na jej przedstawicieli oraz jakie instytucje państwowe wiedziały o prowadzonych działaniach. Projekt zakłada przedstawienie wniosków do 31 stycznia 2027 roku.

W litewskiej debacie pojawiają się również głosy popierające normalizację stosunków z Chinami. Były minister gospodarki i lider Demokratów Virginijus Sinkevičius uważa, że przywrócenie relacji dyplomatycznych do poziomu utrzymywanego przez inne państwa UE jest uzasadnionym celem. Podobne stanowisko przedstawił przewodniczący Seimasu Juozas Olekas, apelując, by pozwolić MSZ prowadzić rozmowy z Pekinem i Tajpej. Lider Litewskiego Związku Rolników i Zielonych Ramūnas Karbauskis również poparł działania na rzecz poprawy stosunków z Chinami.

Przypomnijmy, że kryzys dyplomatyczny ciągnie się od 2021 roku, do którego doszło po otwarciu w Wilnie przedstawicielstwa Tajwanu pod jego własną nazwą, a nie stosowanym w innych państwach określeniem Tajpej. Chiny ograniczyły wówczas rangę swoich relacji dyplomatycznych z Litwą. Wilno z kolei nie wydało kolejnych akredytacji chińskim dyplomatom, przez co od maja 2025 roku w kraju nie ma przedstawicieli Pekinu.

Dodatkowym argumentem w dyskusji są wyniki współpracy gospodarczej. Analiza litewskiego Ministerstwa Gospodarki i Innowacji wskazuje, że otwarcie przedstawicielstwa Tajwanu nie przyniosło znaczącego wzrostu litewskiego eksportu na wyspę, a wymiana handlowa i bezpośrednie inwestycje są niewielkie. Minister Budrys przyznał, że nie udało się zrealizować wszystkich oczekiwań związanych z rozwojem relacji gospodarczych z Tajwanem, ale zapewnił, że współpraca może być kontynuowana w obszarach zainteresowania przedsiębiorców.