Przejście na naukę po łotewsku – pierwsze efekty reformy

Proces przechodzenia szkół mniejszości narodowych na nauczanie w języku łotewskim wchodzi w decydującą fazę i – jak wynika z najnowszych badań – w większości placówek jest już traktowany jako nieodwracalny. Ministerstwo Edukacji i Nauki Łotwy przedstawiło wyniki szeroko zakrojonej ankiety, która pokazuje zarówno postęp w realizacji reformy, jak i obszary wymagające dalszego wsparcia. Badanie objęło ponad 10 tysięcy uczniów, rodziców oraz nauczycieli w 24 gminach i zostało przeprowadzone pod koniec 2025 roku.

Zdecydowana większość uczniów, dla których łotewski nie jest językiem ojczystym, dostrzega praktyczne korzyści z nauki w tym języku. Aż 88 procent respondentów uważa, że kompetencje zdobyte w szkole pomagają lub raczej pomagają w funkcjonowaniu poza nią. Język łotewski coraz częściej pojawia się w codziennych kontaktach młodzieży, zwłaszcza w internecie, podczas rozmów z rówieśnikami i w czasie zajęć pozalekcyjnych. Jednocześnie około jedna piąta uczniów przyznaje, że posługuje się nim wyłącznie w trakcie lekcji, choć – jak podkreśla resort – jest to odsetek niższy niż w poprzednich latach. Przedstawiciel ministerstwa Rolands Ozols zaznaczył, że „to, co widzimy teraz, oznacza zmianę dotychczasowych nawyków społecznych”.

Tutaj można zauważyć pewną różnicę - w sąsiedniej Estonii niemal połowa rosyjskojęzycznych absolwentów szkół podstawowych nie osiąga poziomu B1 znajmości języka estońskiego mimo dziewięciu lat nauki. Badanie pokazuje również zróżnicowany obraz użycia języka w samych szkołach. Podczas przerw niemal połowa uczniów rozmawia z nauczycielami i pracownikami głównie po łotewsku, natomiast w pracy w parach i grupach nadal dominuje model mieszany, łączący łotewski z rosyjskim. Mimo to trzy czwarte uczniów deklaruje, że w pełni lub w dużej mierze rozumie lekcje prowadzone w języku państwowym, a wraz z wiekiem rośnie ich pewność co do własnych umiejętności językowych.

Coraz istotniejszą rolę w procesie nauki odgrywa środowisko rodzinne, zwłaszcza w przypadku dzieci w wieku przedszkolnym i klas młodszych . W tych grupach częściej obserwuje się używanie łotewskiego także w domu, często razem z językiem mniejszości. Jednocześnie ponad połowa uczniów przyznaje, że w rodzinach rzadko lub nigdy nie rozmawia się po łotewsku. Dyrektorka Łotewskiej Agencji Językowej Inita Vītola zwróciła uwagę, że obecność dzieci w systemie edukacji motywuje także dorosłych do nauki języka, podkreślając, iż „kluczowe będzie utrzymanie wysokiego poziomu i zapewnienie stałego postępu w szkołach, bo łatwo jest zatrzymać się na obecnym etapie”.

Z perspektywy nauczycieli sytuacja stopniowo się stabilizuje. W porównaniu z rokiem wcześniejszym wyraźnie wzrósł odsetek pedagogów, którzy nie mają trudności z przygotowaniem zajęć w języku łotewskim. Mimo to państwowa inspekcja jakości edukacji wskazuje, że w około jednej trzeciej szkół nadal występują problemy związane z brakami kadrowymi, pracą w środowisku wielojęzycznym oraz tworzeniem na co dzień łotewskojęzycznego otoczenia. Autorzy badań podkreślają, że pełne efekty reformy będzie można ocenić dopiero za kilka lat, gdy szkoły ukończą uczniowie, którzy rozpoczęli naukę w języku łotewskim już na etapie przedszkolnym.