Finał białoruskiej nagrody literackiej pod znakiem wydań emigracyjnych

Poza granicami Białorusi ukazały się wszystkie książki zakwalifikowane do finału nagrody literackiej Towarzystwa Wolnych Literatów za 2025 rok. To pierwszy taki przypadek w historii tego wyróżnienia, funkcjonującego od początku lat dziewięćdziesiątych jako niezależna inicjatywa środowiska literackiego. Tegoroczny wybór obejmuje dziewięć tytułów reprezentujących niemal pełne spektrum współczesnej twórczości białoruskojęzycznej. Co ciekawe, pięć z tych książek wydano w Polsce, która stała się dla emigracji białoruskiej ważnym miejscem ochrony swojego języka przed panującą na Białorusi rusyfikacją.

Nagroda „Gliniany Weles” (Wełes - słowiański podziemny bóg magii, przysiąg, sztuki, rzemiosła, kupców, a przede wszystkim bogactwa) została ustanowiona w 1993 roku i przyznawana jest corocznie za najlepszą artystyczną książkę roku napisaną w języku białoruskim. Laureat otrzymuje tradycyjnie glinianą figurę patrona sztuk, będącą symbolem wyróżnienia i ciągłości tej niezależnej inicjatywy literackiej.

Wśród finalistów znalazły się publikacje prozatorskie, dramatyczne i poetyckie. Nominowano dwie powieści, zbiór opowiadań, książkę dramatów, reportaż literacki, tom eseistyczny oraz trzy zbiory poezji, w tym projekty o charakterze eksperymentalnym. Część z nich ukazała się jako wydania dwujęzyczne, łączące tekst literacki z innymi formami wyrazu.

Autorami zakwalifikowanych książek są zarówno twórcy od lat obecni w białoruskiej literaturze, jak i pisarze działający na styku kultur i języków. W finale znalazły się m.in. powieści Dzmiciera Wiśniowa i Alaksandra Karnaucha, dramaty Siergieja Kawalowa, reporterska proza Hanny Kandraciuk, opowiadania Uładzimira Stiepana oraz tomy poetyckie Julii Cimaфiejewej, Maksa Szczura i Wandy Marcinš dus Rejš.

„Ja - to mięso, które ugotował Dźmicier” - Dzmicier Wiśniou, wydanie: Londyn
„Zimne ziemie” - Alaksandr Karnauch, wydanie: Kraków
„Komedia Judyty” - Siarhiej Kawalou, wydanie: Białystok
„Po prostu z miłości. Reporterskie portrety pamięci” - Hanna Kandraciuk, wydanie: Białystok
„Tajemnice wysokiego dworu” - Wanda Marcinš dus Rejš, wydanie: Wilno
„Wawka” - Uładzimir Stiepan, wydanie: Warszawa
„Przelotna trawa” - Siarhiej Sys, wydanie: Wilno
„Przecinam historię sobą” - Julia Cimaфiejeva, wydanie: Berlin
„Herbaciany zbiór” - Maks Szczur, wydanie: Warszawa