Litwa, a możliwości rozmowy z reżimem Łukaszenki

Litewskie służby graniczne odnotowały w ostatnich dniach rekordowy napływ nielegalnych migrantów z Białorusi. W poniedziałek zawrócono 34 osoby, co jest najwyższym wynikiem w tym roku. Wśród migrantów dominowali mężczyźni z Afganistanu, Algierii, Erytrei, Pakistanu i Somalii. Minister spraw wewnętrznych Władysław Kondratowicz przyznał, że sytuacja nie wykazuje oznak poprawy. Minister ostrożnie  wspomina o możliwości podjęcia negocjacji na wyższym szczeblu z Mińskiem, jednak jak dodaje, nie dostrzega żadnych sygnałów dobrej woli ze strony Mińska. "Musimy przygotować się na możliwy nowy napływ migrantów” – powiedział.

Komendant straży granicznej Rustamas Liubajevas wskazał na pojawienie się nowych metod przekraczania granicy. Obaj podkreślili, że bariera, nowoczesny monitoring i intensywne patrole przynoszą efekty, ale wciąż istnieją luki, które muszą zostać zabezpieczone.

Temat ten pojawił się jako kontekst do ewentualnego wznowienia dialogu politycznego z Mińskiem. Doradczyni prezydenta Gitanasa Nausėdy ds. polityki zagranicznej Asta Skaisgirytė stwierdziła, że prowadzenie rozmów bez wcześniejszych ustaleń jest w przypadku Litwy „praktycznie niemożliwe”. „Dopóki Mińsk prowadzi działania hybrydowe, takie jak presja migracyjna czy incydenty z balonami przemytniczymi, Litwa pozostaje w defensywie. Trudno mówić o chęci dialogu w takich warunkach” – podkreśliła. Skaisgirytė dodała, że techniczne rozmowy między służbami obu krajów nadal się odbywają, jednak dialog polityczny wymaga wykazania przez Białoruś dobrej woli.

Premier Inga Ruginienė potwierdziła gotowość Litwy do prowadzenia rozmów politycznych z Mińskiem, ale wyraźnie zaznaczyła konieczność spełnienia konkretnych warunków. „Mamy wyznaczoną osobę odpowiedzialną za przygotowanie spotkania, ale warunki muszą być spełnione po obu stronach. Nie może być tak, że jedna strona przygotowuje się, a druga nic nie robi” – powiedziała. Warunki obejmują wstrzymanie przemytu balonami, zwrot zatrzymanych ciężarówek bez dodatkowych opłat oraz powstrzymanie nielegalnej migracji. „Dopiero po ich spełnieniu możliwe będzie rozważenie dalszych kroków” – dodała Ruginienė.

Propozycje podjęcia dialogu politycznego pojawiły się ze strony Stanów Zjednoczonych. John Cole, specjalny wysłannik USA ds. Białorusi, w wywiadzie dla LRT sugerował, że spotkanie mogłoby odbyć się na szczeblu wiceministrów i że rozmowy z Łukaszenką powinny odbywać się bez „warunków wstępnych”. Litewskie władze podkreślają jednak, że nie czują presji w sprawie przywrócenia tranzytu białoruskich nawozów. Obowiązujące sankcje unijne oraz brak realnych działań ze strony Mińska uniemożliwiają takie kroki.

Co istotne, napięcie podnosi działalność przemytnicza z użyciem balonów. W nocy z poniedziałku na wtorek wprowadzono ponownie tymczasowe ograniczenia przestrzeni powietrznej nad lotniskiem w Wilnie, aby zapobiec ryzyku kolizji i zagrożeniu dla ruchu lotniczego. Sytuację komplikuje także powrót litewskich ciężarówek przetrzymywanych na Białorusi. Choć wróciło ich dotąd ponad 250, to przewoźnicy skarżą się na wysokie opłaty oraz uszkodzenia pojazdów – w jednym przypadku ciężarówka była zniszczona do tego stopnia, że nie nadawała się do dalszej eksploatacji.