Kim jest nowa prezydent Estonii i reakcje polityczne na jej wybór

Nowa prezydent Estonii Ülle Madise, która po wczorajszym wyborze przez parlament obejmie urząd 12 października, wniesie do pałacu prezydenckiego w Kadriorgu trzy dekady doświadczenia w administracji państwowej i opinię najwybitniejszej ekspertki od prawa konstytucyjnego w kraju. Druga w historii Estonii kobieta na stanowisku głowy państwa przejmuje funkcję po 11 latach pracy w roli kanclerza sprawiedliwości. W ocenie obserwatorów jej kluczowym atutem jest całkowita bezpartyjność oraz doskonała znajomość reguł rządzących administracją kraju.

Sam wybór Madise wywołał dyskusję na estońskiej scenie politycznej, stając się sprawdzianem dla tamtejszych ugrupowań. Choć jej kandydaturę wysunęli Socjaldemokraci, szybko poparły ją także partia Reform, ugrupowanie Eesti 200 oraz część deputowanych opozycyjnej Partii Isamaa. Zdecydowany sprzeciw wyraziła narodowo-konserwatywna partia EKRE, która zbojkotowała głosowanie. „To kandydatka obozu liberalnego, a nie postać ponad podziałami” – skomentował przewodniczący EKRE, Martin Helme.

Z kolei Partia Centrum zdecydowała się nie popierać Madise, zarzucając koalicji brak włączenia obywateli w proces wyboru. Zdaniem analityka politycznego Ildara Nizametdinowa, bezpartyjne zaplecze nowej prezydent okazało się jednak decydujące, gdyż żaden kandydat z wyraźną etykietą partyjną nie miałby szans na uzyskanie tak szerokiej większości.

Droga zawodowa 51-letniej prawniczki i absolwentki Uniwersytetu w Dorpacie (Tartu) jest bogata w inicjatywy propaństwowe. Na początku lat 2000, kierując departamentem prawnym w ministerstwie sprawiedliwości, współtworzyła estoński system e-głosowania, a jako szefowa sekretariatu komisji konstytucyjnej odpowiadała za wdrażanie prawodawstwa Unii Europejskiej. W 2009 roku została doradczynią prawną ówczesnego prezydenta Toomasa Hendrika Ilvesa, stając się jego głównym doradcą w kluczowych sporach prawnych. „To było całkowicie zrozumiałe, że tam była, ponieważ pytania dotyczyły kwestii konstytucyjnych. Wtedy bierze się swojego doradcę prawnego jako prawą rękę” – wspominał były prezydent Ilves, podkreślając profesjonalizm i poczucie humoru Madise.

Jako kanclerz sprawiedliwości Madise zyskała rozgłos bezkompromisową obroną praw obywatelskich, krytykując przerost biurokracji, systemy automatycznego rozpoznawania tablic rejestracyjnych czy próby inwigilacji kont bankowych przez urzędników. Dawni współpracownicy, jak były doradca Vladimir Svet czy były sekretarz stanu Taimar Peterkop, wspominają ją jednak nie tylko jako pryncypialną prawniczkę, ale też przełożoną o dużej empatii, potrafiącą wspierać zespół w trudnych momentach.

W kwestiach międzynarodowych nowa prezydent opowiada się za pragmatyzmem oraz zacieśnianiem sojuszy. „Prawo międzynarodowe i relacje w sferze obronności to nie klub brytyjskich dżentelmenów, lecz miejsce, gdzie każdy dba o własne interesy” – podkreśliła Ülle Madise, wskazując na konieczność ścisłej współpracy z USA i Unią Europejską. Prywatnie jest żoną sędziego Sądu Unii Europejskiej Lauriego Madise, pracującego w Luksemburgu. Jak sama deklaruje, w nowej roli nie zamierza poddawać się sztucznemu kreowaniu wizerunku i chce zachować prostotę, dystans oraz autentyczność, koncentrując się na budowaniu zaufania społecznego.